Dàn nóng có nhiệm vụ thải nhiệt ra môi trường. Khi bụi, lông thú hoặc mạng nhện bám dày trên bộ phận này, khả năng trao đổi nhiệt có thể giảm, khiến tủ phải vận hành lâu hơn và máy nén nóng hơn bình thường.
Tuy nhiên, không phải tủ lạnh nào cũng có dàn nóng dạng lưới đặt lộ thiên phía sau. Nhiều mẫu tủ lạnh inverter, side by side, tủ 4 cánh và tủ đời mới bố trí dàn nóng trong thành vỏ hoặc ở khoang máy phía dưới. Vì vậy, cần xác định đúng kiểu thiết kế trước khi tiếp cận, tuyệt đối không tự tháo vỏ chỉ để tìm dàn nóng.
Dàn nóng tủ lạnh bám bụi ảnh hưởng thế nào?
Bụi tạo thành lớp cản trên bề mặt ống và lá tản nhiệt, làm quá trình truyền nhiệt ra không khí kém hiệu quả. Tùy thiết kế của từng tủ, tình trạng này có thể dẫn đến:
- Máy nén chạy lâu hoặc đóng ngắt bất thường.
- Khu vực phía sau, hai bên hông hoặc khoang máy nóng hơn thường lệ.
- Nhiệt độ trong ngăn mát, ngăn đông phục hồi chậm sau khi mở cửa.
- Quạt ở khoang máy phát tiếng ồn do bụi hoặc vật lạ cản trở.
- Tủ làm lạnh kém khi đặt sát tường, ở nơi bí gió hoặc gần nguồn nhiệt.
Dàn nóng bám bụi chỉ là một trong nhiều nguyên nhân gây tản nhiệt kém. Nếu đã làm sạch phần được phép tiếp cận mà tủ vẫn yếu lạnh, cần kiểm tra thêm quạt, máy nén, cảm biến, hệ thống xả đá và mạch điều khiển. Có thể đối chiếu với các nhóm nguyên nhân phổ biến khi tìm hiểu tại sao tủ lạnh không lạnh, thay vì mặc định mọi trường hợp đều do bụi.
Xác định vị trí dàn nóng trước khi vệ sinh
Trước tiên, hãy xem hướng dẫn sử dụng hoặc sơ đồ đi kèm tủ nếu còn lưu giữ. Tên gọi và vị trí bộ phận có thể khác nhau giữa Samsung, Hitachi, LG, Panasonic, Toshiba, Aqua và từng dòng sản phẩm.
Dàn nóng lộ thiên phía sau
Loại này thường có hệ thống ống kim loại hoặc lưới tản nhiệt màu sẫm chạy ở mặt sau tủ. Người dùng có thể nhìn thấy trực tiếp mà không cần tháo tấm vỏ.
Nếu chỉ có bụi khô bám trên bề mặt, đây là dạng thuận tiện nhất để vệ sinh bằng chổi mềm hoặc máy hút bụi. Cần thao tác nhẹ để không làm méo, gãy hoặc thủng đường ống.
Dàn nóng bố trí trong thành tủ
Nhiều tủ hiện đại dẫn đường ống tản nhiệt bên trong hai vách hông hoặc khung vỏ. Biểu hiện thường gặp là thành tủ ấm lên khi máy nén hoạt động, trong khi phía sau không có lưới dàn nóng lớn.
Với kiểu thiết kế này, người dùng không thể và không cần mở thành vỏ để vệ sinh dàn nóng. Công việc phù hợp là lau sạch bề mặt ngoài, giữ khoảng thoáng theo hướng dẫn của nhà sản xuất và tránh đặt đồ che kín hai bên tủ. Thành tủ ấm không đồng nghĩa với hỏng; cần đánh giá cùng khả năng làm lạnh, thời gian vận hành và các dấu hiệu bất thường khác.
Dàn nóng nằm dưới đáy hoặc trong khoang máy
Một số tủ side by side, tủ 4 cánh và tủ dung tích lớn bố trí dàn nóng gần máy nén, phía dưới hoặc sau tấm chắn. Khu vực này có thể kèm quạt giải nhiệt.
Chỉ tháo lưới chắn khi tài liệu của đúng model xác nhận đây là bộ phận người dùng được phép mở để bảo dưỡng. Nếu muốn tiếp cận phải tháo vít, tháo nắp kỹ thuật, rút giắc điện hoặc di chuyển đường ống, nên dừng lại và gọi thợ. Việc tháo sai có thể làm hỏng quạt, dây điện, ống môi chất hoặc ảnh hưởng độ kín của tủ.
Dấu hiệu tủ lạnh tản nhiệt kém do bụi
Có thể nghĩ đến khả năng dàn nóng bị bám bụi khi xuất hiện đồng thời một số biểu hiện sau:
- Nhìn thấy lớp bụi dày trên lưới hoặc ống tản nhiệt lộ thiên.
- Khe thông gió phía dưới hoặc phía sau bị lông thú, túi nylon hay đồ vật che kín.
- Máy nén vận hành kéo dài, nghỉ ít hơn so với trạng thái quen thuộc của tủ.
- Ngăn lạnh vẫn hoạt động nhưng phục hồi nhiệt chậm sau khi cho nhiều thực phẩm vào.
- Quạt khoang máy ồn, luồng gió yếu hoặc khu vực xung quanh tủ bí nóng.
- Tủ đặt quá sát tường hoặc sát thiết bị sinh nhiệt.
Không nên kết luận chỉ dựa vào việc vỏ tủ nóng. Với tủ dùng dàn nóng âm trong thành, hai bên hông ấm hoặc nóng theo chu kỳ có thể là đặc điểm vận hành bình thường. Ngược lại, nếu máy nén nóng bất thường, phát tiếng tạch lặp lại hoặc không khởi động, nên tham khảo cách nhận biết tình trạng máy nén tủ lạnh quá nóng không chạy và ngừng tự xử lý khi chưa có dụng cụ chuyên môn.
Cách vệ sinh dàn nóng tủ lạnh an toàn
1. Ngắt nguồn điện
Rút phích cắm bằng cách cầm vào thân phích, không kéo dây. Nếu phích cắm, ổ điện hoặc dây nguồn đang nóng bất thường, có mùi khét hay đổi màu, không tiếp tục sử dụng trước khi xác định nguyên nhân. Hướng dẫn về cách xử lý phích cắm tủ lạnh bị nóng sẽ giúp phân biệt hiện tượng cần kiểm tra ổ cắm, dây nguồn hoặc tải điện.
2. Di chuyển tủ đúng cách
Dọn vật cản và kéo tủ chậm, giữ tủ ở tư thế đứng. Không giật mạnh vì có thể làm căng dây điện, ống cấp nước của tủ có lấy nước tự động hoặc làm hỏng sàn.
Với tủ lớn, side by side hoặc tủ 4 cánh, không nên tự di chuyển nếu không kiểm soát được trọng lượng. Cần có người hỗ trợ và chú ý các điểm nối phía sau.
3. Làm sạch phía sau tủ lạnh
Dùng máy hút bụi ở lực phù hợp để hút bụi trên sàn, mặt sau tủ, khe thông gió và khu vực xung quanh máy nén mà không chạm mạnh vào dây hoặc ống. Có thể kết hợp chổi lông mềm để làm tơi lớp bụi khô.
Nếu dàn nóng dạng lưới lộ thiên, đưa chổi theo chiều của ống hoặc lá tản nhiệt. Không ấn đầu hút trực tiếp, không cạy bụi bằng vật kim loại và không bẻ các đoạn ống để tạo khoảng thao tác.
4. Vệ sinh lưới thông gió được phép tháo
Nếu sách hướng dẫn xác nhận lưới chân tủ là bộ phận có thể tháo để vệ sinh, hãy làm đúng trình tự của nhà sản xuất. Hút sạch bụi ở lưới và vùng nhìn thấy được, nhưng không đưa tay sâu vào nơi có cánh quạt, đầu nối điện hoặc đường ống.
Không tự tháo nắp khoang máy chỉ vì thấy bụi phía trong. Với tủ dùng quạt dàn nóng, cánh quạt có thể quay trở lại sau khi cấp điện và gây nguy hiểm nếu lắp chắn bảo vệ không đúng.
5. Kiểm tra trước khi cắm điện lại
Đảm bảo dụng cụ, khăn và vật cản đã được lấy ra; dây nguồn không bị kẹp dưới chân tủ; lưới chắn đã lắp đúng vị trí. Đặt tủ trở lại nhưng vẫn giữ khoảng thoáng theo tài liệu của model, sau đó cắm điện và theo dõi khả năng làm lạnh, tiếng quạt, tiếng máy nén.
Nếu tủ vẫn chạy kéo dài hoặc nhiệt độ không ổn định, không nên vệ sinh lặp lại hay tháo sâu hơn. Lỗi có thể nằm ở cảm biến; các dấu hiệu cảm biến nhiệt tủ lạnh hỏng cần được kiểm tra bằng phương pháp phù hợp với từng model.
Những việc không nên làm khi vệ sinh
- Không xịt nước, dung dịch tẩy rửa hoặc khí áp lực cao vào dàn nóng, quạt, máy nén và đầu nối điện.
- Không vệ sinh khi tủ vẫn cắm điện.
- Không dùng dao, tua vít hoặc bàn chải kim loại để cạy bụi.
- Không cố tháo vỏ hông, nắp lưng kỹ thuật hoặc linh kiện khi tài liệu không hướng dẫn người dùng thực hiện.
- Không bẻ ống để đưa đầu hút bụi vào sâu hơn.
- Không chạm vào máy nén và đường ống ngay sau khi tủ vừa hoạt động vì bề mặt có thể nóng.
- Không coi việc nạp thêm môi chất lạnh là cách khắc phục dàn nóng bám bụi. Hệ thống lạnh kín chỉ nên được kiểm tra khi có dấu hiệu rò rỉ hoặc thông số vận hành bất thường.
- Không dùng ảnh hoặc video của model khác làm căn cứ tháo tủ vì cấu tạo bên trong có thể không giống nhau.
Khi nào cần thợ kiểm tra chuyên môn?
Nên ngắt điện và yêu cầu kỹ thuật viên kiểm tra nếu xuất hiện một trong các biểu hiện sau:
- Có mùi khét, tia lửa, dây điện nóng hoặc lớp cách điện bị biến dạng.
- Máy nén rất nóng, không chạy hoặc đóng ngắt kèm tiếng tạch lặp lại.
- Quạt dàn nóng không quay dù có điện cấp, cánh quạt kẹt hoặc phát tiếng va chạm.
- Nhìn thấy đường ống móp, nứt, có vết dầu hoặc bị ăn mòn rõ rệt.
- Tủ không lạnh, làm lạnh chập chờn hoặc thực phẩm rã đông dù dàn nóng đã sạch và khe thoáng không bị che.
- Tủ báo mã lỗi, đèn cảnh báo hoặc có tiếng động khác thường.
- Muốn vệ sinh phải tháo tấm vỏ kỹ thuật, giắc điện hoặc bộ phận liên quan đến hệ thống lạnh.
Khi đặt dịch vụ sửa tủ lạnh tại nhà, nên cung cấp hãng, model, kiểu tủ, mã lỗi và biểu hiện thực tế. Những thông tin này giúp thợ chuẩn bị phương án kiểm tra phù hợp cho tủ thường, tủ inverter, side by side, tủ 4 cánh hoặc tủ đông.
Các hộ gia đình, căn hộ, cửa hàng và nhà hàng tại Hà Nội cùng khu vực lân cận như Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Phú Thọ, Ninh Bình và Thái Nguyên nên yêu cầu kiểm tra nguyên nhân trước khi thay linh kiện, đồng thời xác nhận chi phí dự kiến và phạm vi bảo hành công việc.
Cách hạn chế bụi bám và giúp tủ tản nhiệt tốt
- Giữ khu vực phía sau và dưới chân tủ sạch, không để túi nylon hoặc vật nhẹ bị hút vào khe gió.
- Kiểm tra bụi bằng quan sát định kỳ, đặc biệt khi nhà có thú cưng hoặc tủ đặt gần khu vực nhiều bụi.
- Duy trì khoảng thoáng đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không áp dụng một khoảng cách chung cho mọi model.
- Không kê tủ sát bếp, lò nướng, nơi có nắng chiếu trực tiếp hoặc khu vực khó lưu thông không khí.
- Không dùng khăn phủ kín nóc, hông hoặc khe thoát gió của tủ.
- Làm sạch ron cửa và kiểm tra cửa đóng kín vì thất thoát hơi lạnh cũng có thể khiến máy nén vận hành lâu.
Vệ sinh dàn nóng tủ lạnh chỉ nên thực hiện với phần nhìn thấy và được phép tiếp cận. Xác định đúng dàn nóng lộ thiên, dàn nóng âm trong thành hay dàn nóng nằm trong khoang máy là bước quan trọng nhất để tránh tháo vỏ tùy tiện và hạn chế rủi ro hỏng linh kiện.